عصر کرد - ایرنا / براساس نتایج یک مطالعه، افزایش دیاکسیدکربن (CO₂) جَو ممکن است تأثیری ملموس بر ترکیب شیمیایی خون انسان بر جای بگذارد.
پژوهشگران هشدار دادهاند که در صورت ادامه روند فعلی، سطح بیکربنات خون که نشاندهنده میزان دیاکسیدکربن موجود در بدن است، ممکن است تا ۵۰ سال دیگر به مرز بالای محدوده سالم برسد و کودکان و نوجوانان به دلیل رشد طولانیمدت در چنین شرایطی، در معرض آسیبپذیری بیشتری قرار دارند.
هوایی که تنفس میکنیم ممکن است اثر خود را در خون ما به جای بگذارد. پژوهشگران با تحلیل بیش از ۲۰ سال دادههای جمعیتی در آمریکا دریافتند که نشانگرهای خونی مرتبط با دیاکسیدکربن بهتدریج در حال تغییر هستند و این تغییرات با افزایش غلظت دیاکسیدکربن جَو هماهنگی نزدیکی دارد.
این مطالعه که توسط پژوهشگرانی از مؤسسه تحقیقات کودکان استرالیا، دانشگاه کرتین و دانشگاه ملی استرالیا انجام شده و در مجله کیفیت هوا، جَو و سلامت/ Air Quality, Atmosphere and Health منتشر شده است، دادههای حدود ۷ هزار نفر را که سلامتشان هر دو سال یکبار، بین سالهای ۱۹۹۹ تا ۲۰۲۰ میلادی آزمایش شده، بررسی کرده است.
ترکیب شیمیایی خون در مسیر افزایش دیاکسیدکربن
از سال ۱۹۹۹ میلادی، میانگین سطح بیکربنات (Bicarbonate) در خون حدود هفت درصد افزایش یافته است. بیکربنات مادهای است که به تنظیم اسیدی و قلیاییبودن خون کمک میکند و ارتباط مستقیمی با مقدار دیاکسیدکربن حملشده در بدن دارد. وقتی دیاکسیدکربن زیاد میشود، بدن بیکربنات بیشتری تولید میکند تا خون را متعادل نگه دارد.
در واقع، بیکربنات مانند یک مخزن برای دیاکسیدکربن در خون عمل میکند و با اندازهگیری آن میتوان میزان دیاکسیدکربن موجود در بدن را تخمین زد. در همین دوره، غلظت دیاکسیدکربن جَو از حدود ۳۶۹ قسمت در میلیون (ppm) در سال ۲۰۰۰ میلادی به بیش از ۴۲۰ قسمت در میلیون در امروز رسیده است.
دکتر الکساندر لارکومب (Alexander Larcombe)، دانشیار مؤسسه تحقیقات کودکان استرالیا و یکی از نویسندگان این مطالعه، گفت: آنچه میبینیم، تغییر تدریجی در ترکیب شیمیایی خون است که با افزایش دیاکسیدکربن جَو، همان گازی که تغییرات اقلیمی را رقم میزند، هماهنگ است.
تعادل شکننده؛ بدن تا کجا میتواند مقاومت کند؟
بیکربنات به بدن کمک میکند تا تعادل اسید و باز خود را حفظ کند. با افزایش دیاکسیدکربن، بدن ممکن است بیکربنات بیشتری در خون نگه دارد تا تعادل اسیدی خون ثابت بماند. اما حفظ این تعادل در طولانیمدت ممکن است پیامدهای بدنی به همراه داشته باشد.
لارکومب هشدار داد: مدلسازیها نشان میدهد در صورت تداوم روند فعلی، میانگین سطح بیکربنات خون ممکن است تا ۵۰ سال دیگر به مرز بالای محدوده سالم امروزی برسد. سطح کلسیم و فسفر خون نیز ممکن است تا اواخر این قرن به انتهای پایین محدوده سالم خود برسند.
این تغییرات هنوز در محدوده سالم هستند، اما نزدیکشدن به مرزهای هشدار نشان میدهد که ممکن است در آینده تأثیرات منفی بر سلامت مانند اختلال در عملکرد کلیهها یا مشکلات تنفسی ظاهر شود. کودکان، نوجوانان، سالمندان و افرادی که بیماریهای تنفسی یا کلیوی دارند، ممکن است زودتر از دیگران تحت تأثیر این تغییرات قرار گیرند.
نکته مبهم؛ تغییرات پایدار در خون
انسانها در زمانی تکامل یافتند که غلظت دیاکسیدکربن جَو حدود ۲۸۰ تا ۳۰۰ قسمت در میلیون بود. در دهه گذشته، این میزان به طور میانگین سالانه حدود ۲.۶ قسمت در میلیون افزایش یافته و در سال ۲۰۲۴ میلادی، به تنهایی رشدی ۳.۵ قسمت در میلیون داشته است.
دکتر فیل بیرویت (Phil Bierwirth)، پژوهشگر بازنشسته علوم زمین از دانشگاه ملی استرالیا و یکی دیگر از نویسندگان این مطالعه، تأکید کرد: این مطالعه رابطه علت و معلولی را ثابت نمیکند، اما تغییرات پایدار در سطح جمعیت، شایسته توجه است.
وی افزود: به نظر میرسد ما به محدودهای از دیاکسیدکربن در هوا عادت کردهایم که اکنون فراتر از آن رفتهایم. تعادل ظریف بین دیاکسیدکربن هوا، تعادل اسیدی خون، سرعت تنفس و سطح بیکربنات در خون، در حال تغییر است. شاید هرگز نتوانیم خود را با این شرایط وفق دهیم و به همین دلیل، محدود کردن سطح دیاکسیدکربن جَو حیاتی است.
سیاستهای اقلیمی نیازمند نشانگرهای سلامت
این یافتهها نشان میدهد که خطرات اقلیمی فقط به افزایش دما، بلایای طبیعی و بالاآمدن سطح آب دریاها محدود نمیشود. لارکومب تأکید کرد که دیاکسیدکربن جَو را نه تنها باید بهعنوان یک شاخص زیستمحیطی، بلکه بهعنوان یک متغیر بلندمدت سلامت عمومی در نظر گرفت و بهطور مستمر بررسی کرد.
او گفت: ما نمیگوییم که مردم ناگهان بیمار میشوند؛ اما این نشان میدهد که ممکن است تغییرات بدنی تدریجی در سطح جمعیت در حال رخدادن باشد و این موضوعی است که باید در سیاستهای آینده تغییرات اقلیمی به آن توجه شود.
پژوهشگران توصیه میکنند که بررسی ترکیب جَو و نشانگرهای سلامت انسان، در کنار شاخصهای معمول اقلیمی انجام شود تا تأثیرات تدریجی تغییرات محیطی بر سلامت انسان در طول سالها روشنتر شود.