عصر کرد - یک لامپ روشنایی که در سال ۱۹۰۱ در یک ایستگاه آتشنشانی در کالیفرنیا نصب شده بود، بهتازگی ۱۲۵ ساله شده و علاقهمندان در ایستگاه شماره ۶ آتشنشانی لیورمور جمع شدند تا جشن یادبودی برای آن برگزار کنند! این لامپ که «سنتنیال» (Centennial Light) نام دارد و توسط شرکت «شلبی الکتریک» در اوهایو ساخته شده، بیش از یک میلیون ساعت روشن بوده و رکورد جهانی گینس را برای طولانیترین زمان روشن ماندن یک لامپ در اختیار دارد. بااینحال، این لامپ سالها موضوع یک تئوری توطئه جنجالی بوده است.
ادعای این تئوری توطئه ساده است و میگوید سازندگان همیشه میدانستهاند چگونه لامپهایی با طول عمر بالا بسازند، اما برای سود بیشتر، عمر آنها را عمداً کاهش دادند. متهم اصلی این ادعا، Phoebus Cartel است؛ سازمانی که در سال ۱۹۲۵ توسط شرکتهایی مانند فیلیپس و جنرال الکتریک تشکیل شد.
راز علمی طول عمر لامپ ۱۲۵ ساله سنتنیال
Phoebus Cartel قیمتها را تبانی کرد و عمر استاندارد لامپها را روی ۱,۰۰۰ ساعت تنظیم نمود. منتقدان از آن زمان به لامپ سنتنیال بهعنوان مدرکی برای اثبات این ادعا اشاره میکنند که لامپهای باکیفیتتر سرکوب شدهاند. اما براساس تحلیلی که منتشر شده، واقعیت بسیار سادهتر است.
مشکل اصلی در لامپهای رشتهای این است که روشنایی و طول عمر در تضاد بنیادی با یکدیگر هستند. رشته داخل لامپ بهدلیل عبور جریان الکتریکی داغ میشود و هرچه داغتر شود، نور بیشتری تولید میکند، اما دمای بالاتر باعث تبخیر سریعتر اتمهای رشته میشود. این تبخیر به مرور زمان رشته را نازک کرده تا درنهایت بشکند.
تولیدکنندگان براساس این تقابل دست به بهینهسازی زدهاند. لامپهای پرنورتر داغتر میشدند و سریعتر میمردند. لامپهای کمنورتر عمر بیشتری داشتهاند، اما نوری تولید میکردند که بسیار ضعیف بوده است. استاندارد ۱,۰۰۰ ساعته تعیین شده توسط Phoebus Cartel صرفاً طرحی برای فروش بیشتر نبوده، بلکه تضمین میکرد خریداران لامپهایی با نور کافی و طول عمر قابلپیشبینی دریافت کنند که هزینه برق آنها نیز معقول باشد.
نکتهای که تئوری توطئه نادیده میگیرد این است که لامپ سنتنیال برچسب ۶۰ وات دارد، اما در عمل حدود ۴ وات مصرف میکند و حتی از یک لامپ ۴ واتی استاندارد نیز کمنورتر است. رشته با مقاومت بالا، جریان و گرمای بسیار کمی تولید میکند. گرمای کمتر یعنی تبخیر کمتر و همین امر باعث شده رشته لامپ ۱۲۵ سال دوام بیاورد.
کارشناسان میگویند این لامپ اثبات نمیکند که ساخت لامپهای مقاوم با نور کامل ممکن است، بلکه نشان میدهد لامپی که با ۷ درصد توان اسمی خود کار میکند میتواند تقریباً برای همیشه زنده بماند. درحالحاضر صنعت روشنایی از لامپهای رشتهای به سمت فلورسنت و سپس دیودهای ساطعکننده نور یا LED حرکت کرده که میتوانند ۲۵ هزار تا ۵۰ هزار ساعت عمر کنند، بسیار کممصرفتر هستند و هزینه بسیار کمتری دارند.