عصر کرد - بیجار- بازار تاریخی بیجار هنوز هم در میان رفتوآمد مردم، حجرههای قدیمی و فرشهای دستبافت گروس، بخشی از هویت تاریخی این شهر را روایت میکند؛ بازاری که مقصد گردشگران است.
خبرگزاری مهر، گروه استانها: وقتی وارد بافت قدیمی شهر بیجار میشویم، بازار تاریخی همچنان یکی از نخستین نشانههایی است که توجه هر رهگذری را به خود جلب میکند؛ راستهای که سالها محل دادوستد مردم بوده و حجرههای آن خاطرات نسلهای مختلف کسبه را در خود جای داده است.
اینجا هنوز میتوان حجرههایی را دید که فرشهای دستبافت گروس در آنها خودنمایی میکنند؛ فرشهایی که تنها یک کالای تجاری نیستند و پشت هر کدام، بخشی از هنر، فرهنگ و زندگی مردم این منطقه قرار دارد.
فرش بیجار سالهاست نام گروس را با خود به نقاط مختلف کشور و حتی خارج از مرزها برده است.
در این میان، بازار تاریخی شهر نیز بخشی از چرخه تولید و تجارت این هنر بوده و حجرههای فرشفروشی آن همچنان میتوانند یکی از جذابیتهای مهم برای گردشگرانی باشند که به دنبال شناخت فرهنگ و صنایعدستی منطقه هستند.
بازاری که فرش در آن فقط یک کالا نیست
در حجرههای فرشفروشی بازار بیجار، طرحها و رنگهای متفاوتی از فرشهای دستبافت دیده میشود؛ فرشهایی که هر کدام حاصل ساعتها کار و هنر دستان بافندگان این دیار هستند.
فرش گروس از جمله صنایعدستی شناختهشده بیجار است و پیشینه این هنر در شهرستان به سالهای دور بازمیگردد.
گزارشهای پیشین مهر نیز نشان میدهد فرش دستبافت بیجار یکی از صنایعدستی ارزشمند دیار گروس محسوب میشود، هرچند فعالان این حوزه در سالهای اخیر با مشکلاتی از جمله کاهش رونق بازار، هزینه تولید و مسائل بیمهای بافندگان مواجه بودهاند.
همین موضوع اهمیت بازار تاریخی بیجار را دوچندان میکند؛ چرا که احیای بازار تنها به معنای بازسازی دیوار، سقف یا کف حجرهها نیست، بلکه میتواند به معنای بازگرداندن یک زنجیره فرهنگی و اقتصادی باشد؛ زنجیرهای که از دار قالی در خانههای مردم آغاز میشود، به حجرههای بازار میرسد و در نهایت میتواند در مسیر گردشگری شهرستان به مقصدی برای معرفی فرش گروس تبدیل شود.
تیمچه حاج شهباز؛ نگین بازار بیجار
در میان بناهای تاریخی بازار بیجار، تیمچه حاج شهباز جایگاه ویژهای دارد؛ بنایی که امروز میتواند یکی از مهمترین نقاط توقف گردشگران در بافت تاریخی شهر باشد.
تیمچه حاج شهباز پس از مرمت، ظرفیت آن را پیدا کرده که به عنوان فضایی برای معرفی فرش و هنرهای سنتی بیجار مورد استفاده قرار گیرد و حضور گردشگران در این مجموعه نشان میدهد که بناهای تاریخی، در صورت احیا و بهرهبرداری درست، میتوانند دوباره به فضاهای زنده شهری تبدیل شوند.
برای گردشگری که وارد بازار بیجار میشود، دیدن تیمچه حاج شهباز فقط تماشای یک بنای قدیمی نیست؛ اینجا میتواند نقطهای باشد برای آشنایی با تاریخ تجارت در گروس، معماری بازار، فرش دستبافت و صنایعدستی منطقه.
قرار گرفتن حجرههای فرش در کنار بناهای تاریخی، این امکان را ایجاد میکند که بازار بیجار به یک مسیر گردشگری فرهنگی تبدیل شود؛ مسیری که گردشگر در آن هم معماری تاریخی را ببیند، هم با فرش گروس آشنا شود و هم بخشی از زندگی و کسبوکار مردم منطقه را از نزدیک لمس کند.
فرش گروس ظرفیتی که باید دوباره به بازار گردشگری بیجار برگردد
فرش بیجار در گذشته تنها برای مصرف مردم منطقه تولید نمیشد و تجارت آن بخشی از اقتصاد شهرستان را شکل میداد.
امروز نیز اگر قرار باشد گردشگری در بیجار توسعه پیدا کند، فرش میتواند یکی از اصلیترین عناصر این توسعه باشد. بازار تاریخی و حجرههای فرشفروشی میتوانند در کنار تیمچه حاج شهباز، خانههای تاریخی و دیگر بناهای ارزشمند شهر، یک مسیر مشخص گردشگری را شکل دهند.
اما این اتفاق نیازمند آن است که بازار از حالت یک بنای تاریخی صرف خارج شود و برای آن برنامه مشخصی در حوزه گردشگری، صنایعدستی و اقتصاد محلی تعریف شود.
بازار تاریخی بیجار باید دوباره احیا شود
نماینده مردم بیجار در مجلس شورای اسلامی در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به ظرفیتهای تاریخی و گردشگری شهرستان، بر ضرورت توجه جدی به بازار تاریخی بیجار تأکید کرده است.
علیرضا زندیان با اشاره به پیگیریهای انجامشده در وزارت میراث فرهنگی گفت: در دیدارها و نشستهای انجامشده، موضوع مرمت و ساماندهی بازار تاریخی بیجار مورد توجه قرار گرفته و برای نوسازی و احیای بخشهای مختلف این مجموعه باید پیگیریها ادامه داشته باشد.
زندیان افزود: بازار قدیمی بیجار بخشی از هویت تاریخی و اقتصادی شهرستان است و باید به گونهای احیا شود که در کنار حفظ ارزش تاریخی آن، زمینه استفاده مردم و گردشگران نیز فراهم شود.
نماینده مردم بیجار در مجلس شورای اسلامی ادامه داد: فرش گروس یکی از ظرفیتهای مهم شهرستان است و بازار تاریخی میتواند محل مناسبی برای معرفی این هنر و سایر صنایعدستی بیجار باشد.
وی با اشاره به ظرفیتهای موجود در تیمچههای تاریخی بیجار گفت: تیمچه حاج شهباز میتواند به عنوان یکی از فضاهای مهم برای معرفی فرش بیجار مورد استفاده قرار گیرد و لازم است این ظرفیتها در برنامه توسعه گردشگری شهرستان دیده شود.
وی تصریح کرد: بازار بیجار فقط یک پروژه مرمتی نیست اهمیت بازار تاریخی بیجار زمانی بیشتر مشخص میشود که آن را بخشی از یک زنجیره بزرگتر بدانیم؛ زنجیرهای که از میراث تاریخی آغاز میشود و به گردشگری، صنایعدستی، اشتغال و اقتصاد محلی میرسد.
بازار باید به مقصد گردشگری تبدیل شود
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی کردستان نیز در گفتوگو با خبرنگار مهر،با اشاره به روند پروژههای میراث فرهنگی در بیجار اظهار کرد: بازار تاریخی بیجار برای ادامه مسیر مرمت و احیا نیازمند ساماندهی مسائل موجود و تشکیل هیئت امنا است.
پویا طالبنیا افزود: در کنار بازار تاریخی، پروژههای دیگری نیز در شهرستان در حال پیگیری است که میتوانند در کنار یکدیگر یک زنجیره گردشگری را شکل دهند.
طالبنیا با اشاره به ظرفیتهای تاریخی بیجار خاطرنشان کرد: هدف از مرمت بناهای تاریخی فقط حفظ کالبد بنا نیست، بلکه باید زمینه بهرهبرداری مناسب از آنها و معرفی ظرفیتهای شهرستان به گردشگران فراهم شود.
بازار تاریخی و مسئلهای به نام مرمت بازارهای تاریخی در بسیاری از شهرهای ایران، زمانی قلب اقتصادی شهر بودهاند اما امروز بخش قابل توجهی از آنها با چالشهایی همچون فرسودگی، تغییر کاربری، مسائل مالکیتی و کاهش فعالیتهای سنتی روبهرو هستند.
بازار بیجار نیز از این وضعیت مستثنی نیست مرمت سقف و بخشهای آسیبدیده، ساماندهی حجرهها، تعیین تکلیف فضاهای مختلف، توجه به نیازهای کسبه و در عین حال حفظ هویت تاریخی بازار، مجموعهای از اقداماتی است که برای احیای این مجموعه باید همزمان مورد توجه قرار گیرد.
در این میان تشکیل هیئت امنای بازار میتواند یکی از گامهای مهم برای ایجاد هماهنگی میان کسبه، میراث فرهنگی و سایر دستگاههای مسئول باشد؛ موضوعی که مسئولان میراث فرهنگی نیز بر آن تأکید کردهاند.
گردشگر باید در بازار بیجار توقف کند
یکی از مشکلات گردشگری در برخی شهرهای تاریخی این است که گردشگر از یک اثر تاریخی بازدید میکند و بدون ارتباط با اقتصاد و زندگی مردم منطقه، شهر را ترک میکند.
بازار بیجار میتواند این معادله را تغییر دهد اگر گردشگر وارد بازار شود، در حجرههای فرش توقف کند، با فرش گروس آشنا شود، تیمچه حاج شهباز را ببیند، صنایعدستی منطقه را بشناسد و در کنار آن با معماری و تاریخ شهر آشنا شود، گردشگری از یک بازدید کوتاه به تجربهای ماندگار تبدیل خواهد شد.
این همان ظرفیتی است که بازار تاریخی بیجار در اختیار مدیریت شهری و میراث فرهنگی قرار داده است؛ ظرفیتی که اگر درست احیا شود، میتواند علاوه بر حفظ میراث تاریخی، برای کسبه و فعالان صنایعدستی نیز درآمد ایجاد کند.
احیای بازار، احیای بخشی از هویت بیجار است
امروز بازار تاریخی بیجار میان گذشته و آینده ایستاده است؛ از یک سو حجرههایی که هنوز بوی فرش و تجارت سنتی میدهند و از سوی دیگر ضرورتهای جدید گردشگری که نیازمند تعریف کاربریهای تازه برای این مجموعه است. تیمچه حاج شهباز نشان داده است که یک بنای تاریخی میتواند پس از مرمت دوباره مورد توجه قرار گیرد و به مقصد گردشگران تبدیل شود.
حالا میتوان همین تجربه را در مقیاسی گستردهتر برای بازار تاریخی بیجار دنبال کرد.
بازار، حجرههای فرش، تیمچه حاج شهباز، صنایعدستی و دیگر بناهای تاریخی میتوانند در کنار هم یک مسیر گردشگری فرهنگی را در قلب شهر ایجاد کنند؛ مسیری که گردشگر را با بخشی از تاریخ و زندگی مردم گروس آشنا کند. احیای بازار بیجار بنابراین تنها یک پروژه مرمتی نیست؛ فرصتی است برای بازگرداندن یک بخش مهم از هویت تاریخی شهر به زندگی روزمره و تبدیل آن به ظرفیتی برای گردشگری و اقتصاد محلی.
بیجار اگر قرار است در نقشه گردشگری کردستان جایگاه پررنگتری پیدا کند، بازار تاریخی آن میتواند یکی از نخستین ایستگاههای این مسیر باشد؛ بازاری که هنوز حجرههای فرش آن روایتگر هنر گروس هستند و تیمچه حاج شهباز، گردشگران را به تماشای بخشی از تاریخ این شهر دعوت میکند.