عصر کرد - ایسنا / تحقیقات کارل لندشتاینر در اوایل دهه ۱۹۰۰ منجر به دستهبندی خون به گروههای مختلف شد. این کشف، شیوههای پزشکی را متحول کرد و انتقال خون ایمنتر را ممکن ساخت.
اهدای خون برای مراقبتهای بهداشتی در سراسر جهان حیاتی است، اما دسترسی به موقع به خون بین کشورها متفاوت است. در رمان دراکولا اثر برام استوکر، کنت دراکولا شبانه به دختر جوانی به نام لوسی حمله میکند. لوسی برای نجات جان او، از چهار اهداکننده خون دریافت میکند و فرصت دیگری برای زندگی به او داده میشود. این کتاب که در سال ۱۸۹۷ منتشر شد، یکی از اولین تصاویر انتقال خون در ادبیات است. اما چیزی که استوکر و خوانندگانش نمیدانستند، این بود که درک مردم از انتقال خون به طور کامل در شرف تغییر بود.
نگاهی به تاریخ انتقال خون
اولین انتقال خون شناخته شده در اواسط دهه ۱۶۰۰ در اروپا انجام شد. در این مدت چندین تلاش برای انتقال خون از گوسفند و سگ به انسان و همچنین بین انسانها انجام شد. با این حال، بسیاری از بیماران در اثر عوارض جانبی جان خود را از دست دادند و به همین دلیل انتقال خون در فرانسه، انگلستان و ایتالیا ممنوع شد.
در اوایل دهه ۱۸۰۰، یک پزشک بریتانیایی اولین انتقال خون موفق انسان به انسان را انجام داد، زمانی که زنی که از خونریزی پس از زایمان رنج میبرد، از شوهرش خون دریافت کرد. با این حال، همه انتقال خونها به خوبی پیش نرفت و در طول بقیه قرن، آنها فقط به عنوان آخرین راه حل انجام میشدند. پزشکان میدانستند که اهداکنندگان خون باید سالم و تندرست باشند، اما نمیتوانستند بفهمند که چرا برخی از انتقالها مؤثر هستند و برخی دیگر نه. حتی آلفرد نوبل مردی که پشت جایزه نوبل بود، در دهه ۱۸۹۰ سعی کرد این معما را حل کند، اما موفق نشد.
سپس، در سالهای اول دهه ۱۹۰۰، یک استاد جوان اتریشی کشفی کرد که همه چیز را تغییر داد.
چسبندگی سلولهای خونی و گروههای خونی
کارل لندشتاینر، در اوایل دهه ۳۰ زندگی خود، در دانشگاه وین در زمینه آناتومی پاتولوژیک و ایمونولوژی کار میکرد که اولین مشاهدات خود را در مورد چسبیدن سلولهای خونی، به اصطلاح آگلوتیناسیون، انجام داد.
تحقیقات لندشتاینر شامل استخراج نمونههای خون از کارکنان تحقیقاتیاش بود. او میخواست ببیند که آیا گلبولهای قرمز خون یک نفر هنگام مخلوط شدن با سرم خون فرد دیگر به هم میچسبند یا خیر. آزمایشهای او نشان داد که واکنشهای نامطلوب زمانی رخ میدهد که گیرنده دارای آنتیبادیهای طبیعی علیه سلولهای خونی اهداکننده باشد. در این موارد، او دریافت که گلبولهای قرمز خون اهدا شده شروع به چسبیدن میکنند.
در گیرنده، این گلبولهای قرمز چسبیده میتوانند رگهای خونی را مسدود کرده و گردش خون به قسمتهای مختلف بدن را متوقف کنند، یا ترک خورده و محتویات سمی را در بدن نشت دهند که در نهایت میتواند کشنده باشد.
لندشتاینر از تحقیقات خود، افراد و خون آنها را به سه گروه طبقه بندی کرد که اکنون با نامهای A، B و O شناخته میشوند و گروه چهارم AB نیز اندکی پس از آن کشف شد. او نشان داد که برای انتقال موفقیتآمیز خون، تطبیق گروههای خونی بسیار مهم است: انتقال خون بین گروههای سازگار بیخطر است، اما ترکیب انواع مختلف میتواند کشنده باشد.
چرا گروههای خونی مهم هستند؟
کشف گروههای خونی دیدگاه در مورد انتقال خون را کاملا تغییر داد و طولی نکشید که اولین تلاشهای موفقیتآمیز انجام شد. در طول جنگ جهانی اول، انتقال خون برای اولین بار در مقیاس بزرگ انجام شد. جانهای بیشماری نیز از طریق جراحیهایی نجات یافتند که قبلا به دلیل از دست دادن خون غیرممکن بود.
تحقیقات صحنه جرم به ابزاری جدید و مفید تبدیل شد، زیرا اکنون میتوان نمونههای خون خشک شده را مشخص کرد. هنگامی که محققان متوجه شدند که گروههای خونی در طول نسلها به ارث میرسند، اکتشافات لندشتاینر به دانشمندان کمک کرد تا تنوع جمعیت انسانی را مطالعه کنند و همچنین از طریق آزمایشهای تعیین نسب، پدران بالقوه را رد کنند. گروههای خونی همچنین نقش مهمی در پیوند عضو دارند. اگر گیرنده آنتیبادیهایی علیه گروه خونی اهداکننده داشته باشد، ممکن است عضو رد شود و این امر تعیین گروه خونی را بسیار مهم میکند.
کارل لندشتاینر در سال ۱۹۳۰ جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی را دریافت کرد. لندشتاینر در ادامه دوران کاری خود به تحقیق در مورد گروههای خونی ادامه داد. در دهه ۱۹۴۰، دههها پس از اولین کشف خود، او و همکارانش گروه خونی دیگری را کشف کردند و آن Rh بود. امروزه، ما بیش از ۲۰۰ گروه خونی فرعی را میشناسیم، اما سیستمهای ABO و Rh برای تعیین سازگاری خون مهمترین هستند.
اهدای خون در سراسر جهان
اهدای خون برای درمانهای پزشکی و نجات جان انسانها بسیار مهم است. اما در سطح جهان، بسیاری از بیمارانی که به تزریق خون نیاز دارند، به موقع به خون سالم دسترسی ندارند. در سال ۲۰۲۳، سازمان بهداشت جهانی گزارش داد که از حدود ۱۱۸ میلیون اهدای خون که سالانه در سراسر جهان جمعآوری میشود، ۴۰ درصد در کشورهای با درآمد بالا که تنها ۱۶ درصد از جمعیت جهان را در خود جای دادهاند جمعآوری شده است.
همچنین تفاوت زیادی از نظر بیماران دریافتکننده خون وجود دارد. در کشورهای با درآمد بالا، بیشترین گروه بیمار دریافتکننده خون، افراد بالای ۶۰ سال هستند، در حالی که در کشورهای کمدرآمد، بیشتر تزریق خون به کودکان زیر پنج سال انجام میشود.
هر ساله، روز جهانی اهدای خون در ۱۴ ژوئن، سالروز تولد کارل لندشتاینر و روز ملی اهدای خون در روز ۹ مرداد جشن گرفته میشود تا مردم را به اهدای خون تشویق کند.