عصر کرد - ایسنا/ در این گزارش قصد داریم با آسیما چاترجی؛ یکی از زنان پیشگام در علم شیمی و نخستین زن دریافتکننده دکترای علوم از یک دانشگاه هندی آشنا شویم. آسیما چاترجی نخستین زنی بود که در سال ۱۹۴۴ از یک دانشگاه هندی، یعنی دانشگاه کلکته، مدرک دکترای علوم (D.Sc.) دریافت کرد. او همچنین نخستین زنی بود که به ریاس
ایسنا / در این گزارش قصد داریم با آسیما چاترجی؛ یکی از زنان پیشگام در علم شیمی و نخستین زن دریافتکننده دکترای علوم از یک دانشگاه هندی آشنا شویم.
آسیما چاترجی نخستین زنی بود که در سال ۱۹۴۴ از یک دانشگاه هندی، یعنی دانشگاه کلکته، مدرک دکترای علوم (D.Sc.) دریافت کرد.
او همچنین نخستین زنی بود که به ریاست انجمن علوم هند (Indian Science Congress)، یکی از نهادهای مهم مرتبط با پژوهشهای علمی در این کشور، انتخاب شد. چاترجی جوایز معتبر متعددی دریافت کرد و همچنین در سال ۱۹۷۵ نشان پادما بوشان، سومین نشان غیرنظامی عالی هند، به پاس مشارکتهای علمیاش به او اعطا شد.
حوزه اصلی فعالیت او، محصولات طبیعی، به ویژه در ارتباط با شیمی دارویی بود. او در زمینه شیمی دارویی، به خصوص در مطالعه آلکالوئیدها، کومارینها و ترپنوئیدها، همچنین شیمی تجزیه و شیمی آلی مکانیسمی، دستاوردهای مهمی داشت.
چاترجی حدود ۴۰۰ مقاله علمی در مجلات ملی و بینالمللی منتشر کرد و بیش از ۲۰ مقاله مروری نیز در مجموعههای علمی معتبر به چاپ رساند. مقالات او بارها مورد استناد قرار گرفتهاند و بخش قابلتوجهی از پژوهشهایش در کتابهای درسی و دانشگاهی گنجانده شده است.
از علاقه به گیاهان تا پیشگامی در شیمی دارویی
یکی از مهمترین حوزههای پژوهشی او، مطالعه آلکالوئیدهای وینکا بود؛ ترکیباتی که از گیاهان سرده وینکا به دست میآیند و در تحقیقات مرتبط با درمان سرطان اهمیت پیدا کردهاند.
چاترجی در خانوادهای بزرگ شد که پدرش به گیاهشناسی علاقه داشت و همین موضوع علاقه او به گیاهان و خواص دارویی آنها را برانگیخت. او تحصیلات عالی خود را در دورهای دنبال کرد که حضور زنان در دانشگاه چندان معمول نبود. پژوهشهای او به توسعه داروی ضدصرع Ayush-56 و همچنین چندین داروی ضد مالاریا منجر شد.
زندگی و فعالیت علمی او همچنان بهعنوان نمونهای از نقش زنان پیشگام در علم هند مورد توجه قرار میگیرد.
سالهای نخست زندگی
آسیما چاترجی در روز ۲۳ سپتامبر سال ۱۹۱۷ در کلکته هند متولد شد.
او در خانوادهای متوسط رشد کرد؛ در دورهای که در چنین خانوادههایی معمولا فرصت تحصیل برای دختران محدود بود. چاترجی فرزند بزرگ خانواده بود و یک برادر کوچکتر داشت. پدرش، ایندرا نارایان موکرجی، پزشک بود و برخلاف بسیاری از خانوادههای آن دوره، از تحصیل آسیما و برادرش حمایت میکرد.
پدر آسیما به گیاهشناسی علاقه داشت و همین علاقه به تدریج به دخترش نیز منتقل شد. علاقه شخصی آسیما به پزشکی نیز از کنجکاوی او درباره خواص دارویی گیاهان شکل گرفت.
او در سال ۱۹۳۶ تحصیلات عالی خود در رشته شیمی را در کالج اسکاتیش چرچ دانشگاه کلکته به پایان رساند و با رتبه ممتاز فارغالتحصیل شد. در آن زمان، تعداد دختران در کلاسهای دانشگاهی بسیار کم بود؛ زیرا ادامه تحصیل زنان چندان مورد تشویق قرار نمیگرفت.
تحصیلات و فعالیت علمی
چاترجی در دورهای که تحصیلات عالی برای زنان چندان رایج نبود، تصمیم گرفت شیمی بخواند. او در سال ۱۹۳۶ با درجه ممتاز از کالج اسکاتیش چرچ دانشگاه کلکته فارغالتحصیل شد.
سپس در دانشگاه کلکته، در رشته شیمی آلی مدرک کارشناسی ارشد گرفت و در سال ۱۹۳۸ فارغالتحصیل شد. اما تحصیلات خود را متوقف نکرد و برای دریافت مدرک دکترای علوم (D.Sc.) در دانشگاه کلکته ادامه داد.
او در سال ۱۹۴۴ نخستین زنی شد که از یک دانشگاه هند مدرک دکترای علوم دریافت کرد. چاترجی در دوران دکترا روی شیمی محصولات گیاهی و شیمی آلی سنتزی کار کرد و زیر نظر دانشمندانی همچون پرافولا چاندرا ری که از او به عنوان پدر علوم شیمیایی در هند یاد میشود و ساتیِندرا نات بوز، فیزیکدان مشهور هندی، به پژوهش پرداخت.
پس از آن برای انجام پژوهشهای پسادکترا در زمینه آلکالوئیدهای زیستفعال در دانشگاه ویسکانسین و موسسه فناوری کالیفرنیا (Caltech) همکاری کرد.
چاترجی بعدها به عنوان استاد و پژوهشگر شیمی در دانشکده علوم دانشگاه کلکته مشغول به کار شد و تحقیقات خود را درباره ترکیبات زیستفعال موجود در گیاهان دارویی ادامه داد.
دشواریهای پژوهش علمی
فعالیت علمی چاترجی در دورهای انجام میشد که بودجه دولتی برای پژوهشهای علمی در هند محدود بود.
او برای ادامه تحقیقات خود با مشکلات زیادی روبهرو بود؛ از جمله اینکه گاهی مجبور میشد هزینه شخصی خود را برای ارسال نمونهها به خارج از هند و انجام آزمایشهای مورد نیاز پرداخت کند. تهیه مواد شیمیایی و معرفهای مورد نیاز آزمایشگاهی نیز دشوار بود و او حتی برای پرداخت حقوق دانشجویان پژوهشی خود با مشکل مالی مواجه میشد. با وجود این مشکلات، چاترجی تحقیقات خود را ادامه داد.
در سال ۱۹۶۷، او در فاصله تنها چهار ماه، هم پدر و هم همسرش را از دست داد. خودش نیز در همان دوره با یک مشکل جدی سلامتی روبهرو شد. با این حال، پس از چند ماه دوباره به فعالیت علمی بازگشت. همکارانش در آن دوران حمایت زیادی از او کردند و چاترجی توانست این دوره دشوار را پشت سر بگذارد و پژوهشهایش را ادامه دهد.
پژوهشهایی که به تولید دارو منجر شد
چارترجی به همراه همسر و فرزندش
پژوهشهای آسیما چاترجی به توسعه داروهای ضدصرع، ضدتشنج و برخی داروهای مورد استفاده در شیمیدرمانی کمک کرد.
یکی از مهمترین دستاوردهای او، داروی ضدصرع Ayush-56 بود که بر پایه ترکیبات بهدستآمده از گیاه Marsilea minuta توسعه یافت. این دارو به عنوان یکی از موفقترین دستاوردهای پژوهشی چاترجی معرفی شده است. او همچنین همراه با اعضای تیم پژوهشی خود، از گیاهان مختلف برای توسعه داروهای ضد مالاریا استفاده کرد.
چاترجی حدود ۴۰ سال از فعالیت علمی خود را نیز به پژوهش درباره سرطان و ترکیبات ضدسرطانی اختصاص داد. او روی آلکالوئیدها مطالعه کرد؛ ترکیباتی که برخی از آنها در داروهای مورد استفاده در شیمیدرمانی بیماران مبتلا به سرطان اهمیت دارند.
چاترجی همچنین نخستین زن عضو هیئت علمی بود که یک گروه شیمی را در کالج «لیدی برابورن» دانشگاه کلکته راهاندازی کرد.
زندگی شخصی
آسیما چاترجی در سال ۱۹۴۵ با باراداناندا چاترجی، شیمیدان، ازدواج کرد. آنها صاحب یک دختر به نام جولی شدند. آسیما چاترجی در ۲۲ نوامبر ۲۰۰۶ در یک مرکز مراقبت و پرستاری در کلکته و در سن ۸۹ سالگی درگذشت.
چرا آسیما چاترجی برای تاریخ علم مهم است؟
اهمیت چاترجی فقط به تعداد مقالات یا جوایزی که دریافت کرد، محدود نمیشود. او در دورهای وارد دانشگاه و پژوهش علمی شد که تحصیلات عالی زنان در هند هنوز امری معمول نبود.
او توانست در سال ۱۹۴۴ به نخستین زن دریافتکننده دکترای علوم از یک دانشگاه هند تبدیل شود و بعدها در حوزهای فعالیت کند که ارتباط مستقیمی با گیاهان دارویی، داروسازی و درمان بیماریهایی مانند مالاریا، صرع و سرطان داشت.
چاترجی علاوه بر فعالیت پژوهشی، در آموزش علم نیز نقش داشت و تلاش کرد دانش شیمی و گیاهان دارویی هند را در قالب کتابها و آثار علمی در اختیار دانشجویان و پژوهشگران قرار دهد.
در سال ۲۰۱۷، همزمان با صدمین سالگرد تولدش، گوگل از او با یک لوگ۵و ویژه تقدیر کرد که نشانهای از جایگاه او در تاریخ علم هند بود.