عصر کرد - کرمانشاه- سنت غلط جارسوزی و آتش زدن بقایای گیاهی، علاوه بر نابودی حاصلخیزی خاک و تخریب محیط زیست، جرمی آشکار است که سلامت عمومی و حیات مراتع زاگرس را به شدت تهدید میکند.
خبرگزاری مهر - گروه استانها - کوثر یاوری: با رسیدن به روزهای پایانی فصل برداشت و جمعآوری خوشههای طلایی گندم و جو از سطح مزارع، دشتهای پهناور استان کرمانشاه چهرهای دیگر به خود میگیرند. در حالی که انتظار میرود پس از یک فصل تلاش و تکاپو، زمین نفس راحتی بکشد و برای کشت بعدی آماده شود، ناگهان ستونهایی از دود سیاه و غلیظ آسمان آبی منطقه را تیره و تار میکند. پدیده شوم «جارسوزی» یا همان آتش زدن بقایای گیاهی (پسچر مزارع)، تراژدی تلخی است که هر ساله با آغاز فصل گرما در مزارع غرب کشور تکرار میشود و به یکی از بزرگترین دغدغههای فعالان محیط زیست، کارشناسان کشاورزی و متولیان منابع طبیعی تبدیل شده است.
بسیاری از کشاورزان، متأسفانه همچنان بر این باور غلط و سنتی پافشاری میکنند که سوزاندن کاه و کلش باقیمانده در زمین، سریعترین، ارزانترین و بیدردسرترین راه برای پاکسازی مزرعه، از بین بردن آفات و آمادهسازی خاک برای کشت دوم است. آنها با افروختن یک شعله کوچک، آتش را به جان زمین میاندازند، غافل از آنکه این شعلهها نه تنها آفات را ریشهکن نمیکنند، بلکه بیرحمانه تمام میکروارگانیسمهای مفید، مواد آلی و ساختار حیاتی خاک را که طی سالیان متمادی شکل گرفته است، به خاکستری بیارزش تبدیل میکنند. خاکی که با جارسوزی عقیم میشود، در سالهای بعد نیازمند تزریق مقادیر عظیمی از کودهای شیمیایی خواهد بود تا شاید بتواند بخشی از توان از دست رفته خود را بازیابد.
علاوه بر مرگ خاموش خاک، جارسوزی ابعاد ویرانگر دیگری نیز دارد. دود ناشی از این آتشسوزیهای گسترده، به شدت بر کیفیت هوای شهرها و روستاهای همجوار تأثیر گذاشته و سلامت تنفسی شهروندان، بهویژه کودکان و سالمندان را با خطرات جدی مواجه میسازد. از سوی دیگر، با توجه به مجاورت بسیاری از مزارع با عرصههای جنگلی و مرتعی زاگرس، وزش یک باد ملایم کافی است تا جرقههای آتش به جان منابع طبیعی بیفتد و فاجعهای جبرانناپذیر رقم بخورد.
اهمیت و عمق این خسارات به حدی است که قانونگذار نیز در برابر آن سکوت نکرده و با وضع قوانین صریح، این اقدام را از یک تخلف ساده به یک «جرم» و «تهدید علیه بهداشت عمومی» ارتقا داده است. با این وجود، به نظر میرسد تنها وضع قانون برای توقف این رویه مخرب کافی نبوده و نیازمند یک کارزار گسترده فرهنگی، آموزشی و البته برخوردهای بازدارندهتر هستیم. خبرگزاری مهر در گفتوگو با مدیران و کارشناسان ارشد اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمانشاه، ابعاد حقوقی، زیستمحیطی و فنی این چالش بزرگ را مورد واکاوی قرار داده است.
قانون در برابر شعلهها؛ جارسوزی جرمی نابخشودنی
محمدحسین رستمی، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمانشاه در گفتگو با خبرنگار مهر، با صراحت بر جرم بودن این اقدام تأکید کرد و اظهار داشت: سوزاندن باقیمانده ساقه کشت برداشتشده و آثار باقیمانده محصول زراعی که در اصطلاح محلی به "جارسوزی" معروف است، آثار جبرانناپذیری بر اکوسیستم و طبیعت بر جای میگذارد. این اقدام تنها یک اشتباه کشاورزی نیست، بلکه یک تخلف آشکار قانونی است.
وی در ادامه گفتگو با خبرنگار مهر به تشریح مواد قانونی در این زمینه پرداخت و افزود: طبق ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی و ماده ۴۵ قانون حفاظت از جنگلها و مراتع، آتشزدن بقایای گیاهی به عنوان یک تهدید مستقیم علیه بهداشت عمومی شناخته شده و جرم محسوب میشود. علاوه بر این، به استناد مواد متعدد قانون مدیریت پسماند (از جمله مواد ۱۹، ۱۸، ۱۶ و ۲۱)، مواد ۹، ۱۱ و ۱۲ قانون حفاظت و بهسازی محیطزیست و همچنین ماده ۲۰ قانون هوای پاک، سوزاندن پسچر مزارع اکیداً ممنوع است. ضروری است همه کشاورزان و باغداران استان کرمانشاه در راستای اجرای قانون و صیانت از بستر تولید، از این اقدام مخرب خودداری کنند.
آگاهیبخشی؛ خط مقدم مقابله با آتش
مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمانشاه با اشاره به اقدامات پیشگیرانه این اداره کل تصریح کرد: ما تلاش کردهایم پیش از برخوردهای قهری، از مسیر آگاهیبخشی وارد شویم. از روشهای مختلفی مانند صدور اطلاعیههای هشداردهنده، پخش کلیپ و زیرنویس از طریق صداوسیمای مرکز استان، انجام مصاحبههای تخصصی با رسانهها و تولید محتوا در فضای مجازی استفاده کردهایم تا کشاورزان عزیز را در جریان جرم بودن آتشزدن پسچر مزارع و پیامدهای ویرانگر آن قرار دهیم.
فقر خاک و نابودی میکروارگانیسمها؛ تاوان یک باور غلط
در همین ارتباط، هوشنگ زنگنه، معاون فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمانشاه نیز در گفتگو با خبرنگار مهر، به ابعاد اکولوژیک و اقتصادی این مسئله پرداخت و گفت: پوشش گیاهی، مراتع، جنگلها و فضای سبز در هر کشوری جزو سرمایههای اصلی و ثروتهای بیننسلی آن جامعه به حساب میآیند و حفاظت از این گنجینه ارزشمند، نقش بسیار مهمی در توسعه و آبادانی کشور ایفا میکند.
زنگنه به خبرنگار مهر توضیح داد: حفظ آب و خاک، جلوگیری از فرسایش، توسعه مراتع و جنگلها و افزایش منابع آب زیرزمینی، ارتباط مستقیمی با فرآیند توسعه اقتصادی دارد؛ تا آنجا که کارشناسان معتقدند این مؤلفهها نقش مؤثری در تحقق اقتصاد مقاومتی ایفا میکنند. عدم رعایت اصول صحیح در کشاورزی مستقیماً بر منابع طبیعی اثر میگذارد. جارسوزی از هر نظر یک اقدام غیرعلمی و غیرفنی است که متأسفانه در باورهای غلط برخی کشاورزان ریشه دوانده است. این آتشسوزیها منتج به از بین رفتن میکروارگانیسمهای مفید و مواد آلی خاک شده و جانوران، حشرات مفید و کل اکوسیستم مزرعه را با تهدید جدی نابودی مواجه میکند.
همسایگی خطرناک؛ زنگ خطر سرایت آتش به مراتع زاگرس
بهزاد رستمی، رئیس اداره مرتع و بهرهبرداری اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کرمانشاه در گفتگو با خبرنگار مهر، به خطرات جانبی جارسوزی اشاره کرد و بیان داشت: بهدلیل نزدیک بودن و هممرز بودن بیشتر زمینهای کشاورزی استان با عرصههای طبیعی و مراتع، آتش زدن مزارع یک خطر بسیار جدی و بالقوه محسوب میشود؛ چرا که کوچکترین وزش باد میتواند آتش برافروخته شده در مزرعه را بهراحتی به مراتع و جنگلهای اطراف سرایت دهد و فاجعهای بزرگ به بار آورد.
وی با دستهبندی عوامل حریق در طبیعت به خبرنگار مهر گفت: به طور کلی دو نوع آتش در طبیعت رخ میدهد؛ گاهی دلیل آتشسوزی کاملاً طبیعی و ناشی از گرم شدن شدید سطح زمین یا فعل و انفعالات شیمیایی است. اما بخش عمده حریقها، ریشه در عوامل انسانی دارد که افراد بهصورت آگاهانه و مغرضانه یا بهصورت ناآگاهانه و سهوی دست به افروختن آتش میزنند که پدیده جارسوزی دقیقاً در همین دسته قرار میگیرد. نقش مردم در جلوگیری از بروز این حوادث بسیار برجسته است و باید بدانند که آتش زدن پسچر، همسایگی خطرناکی برای منابع طبیعی ایجاد میکند.
پایان دادن به تراژدی سیاه جارسوزی در مزارع کرمانشاه، بیش از آنکه نیازمند برخوردهای صرفاً سلبی باشد، تشنه جایگزینسازی روشهای نوین و ایجاد درک عمیق از ارزش خاک است. اگرچه آگاهیبخشی گامی رو به جلوست، اما مطالبه مشخص و قطعی از سازمان جهاد کشاورزی و نهادهای متولی این است که با تخصیص تسهیلات ویژه و ارزانقیمت، ادوات نوین خاکورزی، خردکنهای بقایای گیاهی (چاپِر) و دستگاههای بستهبندی (بیلر) را به وفور و با قیمت مناسب در اختیار کشاورزان قرار دهند تا بهانه «نبود امکانات» برای جمعآوری اصولی کاه و کلش از میان برود. از سوی دیگر، ورود قاطعانه و بدون اغماض دستگاه قضا به عنوان مدعیالعموم در برخورد با متخلفانی که سلامت مردم و امنیت خاک را به بازی میگیرند، ضرورتی انکارناپذیر است. با همافزایی آموزش، تأمین تجهیزات و اجرای مقتدرانه قانون، میتوان امیدوار بود که دشتهای طلایی کرمانشاه دیگر هرگز طعم تلخ خاکستر را نچشند و بستری زاینده و سبز برای نسلهای آینده باقی بمانند.